VIETRADE - Thế giới đang phải đối mặt với những thách thức của một cuộc khủng hoảng lương thực do giá lương thực toàn cầu đã tăng lên đáng kể từ cuối năm 2010. Nguyên nhân chính là do nguồn cung cấp thực phẩm hạn hẹp, giá dầu tăng và nhu cầu tiêu thụ mạnh tại các thị trường mới nổi. Giá lương thực tăng cao sẽ có lợi cho các nước xuất khẩu nông nghiệp, nhưng lại tạo thêm gánh nặng cho người tiêu dùng, đặc biệt là các hộ gia đình có thu nhập thấp. Giá lương thực tăng cao cũng sẽ tác động tiêu cực đối với tăng trưởng kinh tế toàn cầu và làm suy yếu sự ổn định xã hội và chính trị.

Tiêu điểm

+ Giá thực phẩm thế giới năm 2010 tăng đột biến sau một năm ổn định. Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), chỉ số giá lương thực tháng 1 năm 2011 sẽ tăng 231 điểm, mức cao nhất từ năm 1990 đến này, và tăng 51 điểm so với cùng kỳ năm trước.

+ Lý do chính đằng sau sự tăng giá trên là do sự thiếu hụt của các nguồn cung ứng thực phẩm. Thời tiết xấu đã phá hủy lượng lớn cây trồng tại một số nước sản xuất lương thực hàng đầu trên thế giới như Úc, Nga và Hoa Kỳ. Trong tháng 1 năm 2011, giá lúa mì đứng ở mức 327USD/tấn, tăng đáng kể so với mức tháng 6 năm 2010 là 158USD/tấn.

+ Giá dầu, tiền tệ biến động và các chính sách phản ứng của các quốc gia cũng đã đẩy giá lương thực tăng thế giới tăng mạnh. Ngoài ra, dân số tăng, nguồn nước và đất trồng trọt thiếu hụt nghiêm trọng cũng như những thay đổi trong chế độ ăn uống cũng tiếp tục tạo nhiều áp lực lên giá thực phẩm thế giới.

+ Người tiêu dùng ở các nước kinh tế đang phát triển và mới nổi phải dành 20,1% tổng chi tiêu của họ vào thực phẩm trong năm 2010, so với 10,5% mức chi tiêu của người tiêu dùng tại các nước phát triển;

+ Trong khi một số nước xuất khẩu lương thực như Thái Lan, New Zealand và Argentina sẽ được hưởng lợi từ việc giá lương thực cao thì tình trạng thâm hụt thương mại sẽ xảy ra tại nước nhập khẩu như Ai Cập, từ đó tác động tiêu cực tới điều kiện kinh tế vĩ mô của các quốc gia đó. Giá lương thực tăng cũng sẽ gây ra lạm phát cao, nghèo đói hơn và xã hội bất ổn hơn.

Giá lương thực thế giới tăng trở lại

+ Theo chỉ số giá lương thực của FAO, giá tất cả các mặt hàng thực phẩm trong năm 2010 đều tăng 18% so với cùng kỳ năm trước. Tháng 1 năm 2011, chỉ số giá lương thực của FAO đạt 231 điểm, tăng 3,4% so với tháng 12 năm 2010, vượt qua mức đỉnh điểm vào thời điểm xảy ra cuộc khủng hoảng lương thực 2007-2008.

Hình 1 Chỉ số giá lương thực thế giới từ năm 2004 đến năm 2010

Nguồn: FAO

+ Một số mặt hàng như đường, lúa mì, cà phê và sữa đều tăng giá và ở mức kỷ lục kể từ cuối năm 2010. Trong tháng 1 năm 2011, giá lúa mì tăng 62,1% và giá đường tăng 46,5% so với cùng kỳ năm ngoái;

+ Mặc dù giá gạo xuất khẩu giảm nhưng tính đến cuối năm 2010 giá gạo tại một số nước châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ và In-đô-nê-xi-a vẫn tăng ở mức kỷ lục. Theo tổ chức FAO, giá gạo trung bình tại In-đô-nê-xi-a vào tháng 12 năm 2010 là 9.802Rp/kg, tăng 31% so với cùng kỳ năm trước.

Các yếu tố tác động tới giá lương thực thế giới

+ Điều kiện thời tiết bất lợi xảy ra trong năm 2010 và đầu năm 2011 đã ảnh hưởng nghiêm trọng tới nông nghiệp tại một nước sản xuất lương thực lớn trên thế giới. Lũ lụt ở miền đông Australia, hạn hán ở Argentina và Nga, thời tiết khắc nghiệt ở Hoa Kỳ đã dẫn đến một sự suy giảm lớn về sản lượng mía đường, ngô, ngũ cốc;