VIETRADE - Nằm ở khu vực Đông Nam của của lục địa Phi, với diện tích 118.480  km2 và số dân khoảng trên 14 triệu người, Malawi được coi là một trong những nước cung cấp nguyên liệu thuốc lá hàng đầu của thế giới.

Thuốc lá là cây trồng mang lại nguồn thu ngoại tệ quan trọng của Malawi. Ngành thuốc lá là động lực chính của sự tăng trưởng kinh tế có tác động ảnh hưởng tới nhiều ngành kinh tế của quốc gia này. Mỗi năm ngành đóng góp khoảng 13% GDP và đem về khoảng 60% lượng ngoại tệ cho quốc gia này.

Sản lượng thuốc lá nguyên liệu của Malawi cũng không ngừng gia tăng trong thời gian vừa qua nhờ gia tăng diện tích canh tác cũng như sản lượng trên mỗi đơn vị diện tích. Trong niên vụ 2002/2003, quốc gia này chỉ sản xuất được 94.312 tấn thuốc lá nguyên liệu thì tới niên vụ 2009/2010, sản lượng thuốc lá đã đạt gần 220.000 tấn. Tính bình quân trong giai đoạn 2005-2010, sản lượng thuốc lá của Malawi tăng bình quân 16,34%/năm.

Malawi là quốc gia xuất khẩu số 1 thế giới về thuốc lá loại Burley (loại thuốc lá nguyên liệu này hiện chiếm khoảng 25% sản lượng sản xuất của toàn thế giới) bên cạnh đó Malawi cũng sản xuất thuốc lá loại dark-fired và flue-cured

Cơ quan quản lý trực tiếp ngành thuốc lá Malawi là Ủy ban kiểm soát thuốc lá. Cơ quan này có chức năng tiếp nhận đăng ký, cấp phép cho người trồng và người bán thuốc lá, cấp phép thành lập các sàn đấu giá, cấp phép cho các tổ chức cá nhân tham gia đấu giá và đánh giá phân loại thuốc lá, cấp giấy chứng nhận xuất xứ cũng như giấy phép xuất nhập khẩu. Ngoài ra, Ủy ban còn được giao nhiệm vụ cấp hạn ngạch sản xuất cho các tổ chức, cá nhân trồng thuốc lá và quản lý nguồn cung thuốc lá. Hạn ngạch sản xuất thuốc lá tuyệt đối không được trao đổi mua bán.

Theo qui định, việc mua bán nguyên liệu thuốc lá sẽ được thực hiện thông qua sàn đấu giá, hiện đang do công ty Auction Holdings Ltd (AHL) trực tiếp quản lý, và không được phép xuất khẩu trực tiếp. Cổ đông chính của công ty AHL này là những người trồng thuốc lá. AHL hiện là một trong những điểm thu ngoại tệ quan trọng của Malawi với số ngoại tệ thu được bình quân là 2 triệu USD/ngày. Giá bán thuốc lá giao dịch tại sàn được báo bằng USD. Người mua là các tổ chức, cá nhân trung gian đều không được phép tham gia đấu giá trực tiếp. Phí tham gia đấu giá được qui định là 2,5% giá bán cộng với 1,85% tổng doanh số thuốc lá bán được. Ngoài ra, người tham gia đấu giá còn phải trả một số phí cho Quỹ Phát triển và Nghiên cứu nông nghiệp của Malawi là 1%, Ủy ban kiểm soát thuốc lá (0,13%), Hiệp hội thuốc lá Malwi và các Hiệp hội khác khoảng 0,7USD/kg. Trong niên vụ 2008/2009, 153.889 tấn thuốc lá đã được giao dịch qua sàn đấu giá AHL.

Hiện nay, có 07 công ty thu mua thuốc lá, chủ yếu là của nước ngoài đang hiện diện tại Malawi đó là Alliance One Tobacco Malawi Ltd;  Limbe Leaf Tobacco Company;  Africa Leaf Ltd;  Malawi Leaf Company Ltd;  Premium TAMA Ltd; Associated Tobacco Company;  and RWJ Wallace. Các công ty này tiến hành thu mua, sơ chế và bán nguyên liệu cho các công ty sản xuất thuốc lá trên thế giới.

Trên cơ sở đồng thuận giữa Chính phủ Malawi, Ủy ban kiểm soát thuốc lá và người trồng thuốc lá, kể từ niên vụ 2007/2008, mức giá sàn cho việc mua bán thuốc lá đã được ấn định cho từng loại phẩm cấp thuốc lá (các phẩm cấp này do Ủy ban kiểm soát thuốc lá quy định). Trong niên vụ 2010/2011, mức giá sàn được ấn định là 2,40 USD cho loại flue-cured.

Mặc dù là đất nước sản xuất nhiều thuốc lá nguyên liệu, tuy nhiên Malawi lại hầu như không có bất cứ một nhà sản xuất thuốc lá điếu nào và  nhập khẩu hầu hết thuốc lá điếu. Chính phủ Malawi hiện đang nỗ lực kêu gọi các nhà đầu tư nước ngoài tham gia đầu tư xây dựng nhà máy sản xuất thuốc lá điếu nhằm tạo thêm công ăn việc làm cũng như gia tăng giá trị cho ngành thuốc lá của quốc gia không có cảng biển này.