VIETRADE - Mặc dù đã có những báo cáo về tình hình lũ lụt tại châu Á kể từ hồi đầu tháng 8 năm nay, nhưng Tổ chức Nông-Lương Liên hợp quốc (FAO) vẫn nâng mức dự báo sản lượng gạo năm 2011 lên 721 triệu tấn, tăng 2,4 triệu tấn so với dự báo trước. Việc điều chỉnh này phản ảnh sản lượng tăng hơn dự kiến chủ yếu tại Băng-la-đét, Trung Quốc, Ấn Độ, Việt Nam, bất chấp sản lượng của một số nước sản xuất lớn Thái Lan, Pakistan, Philíppines, Campuchia, Lào, Myanmar bị ảnh hưởng do thời tiết không thuận lợi.

Sản lượng

Với mức dự báo 721 triệu tấn hiện tại (hay 481 triệu tấn gạo), sản lượng lúa gạo toàn cầu đã tăng 3% so với sản lượng năm 2010. Sự gia tăng này cũng đồng thời cho thấy diện tích thu hoạch tăng 2,2% lên 164,6 triệu ha với năng suất tăng 0,8%, tương đương 4,38 tấn/ha. Bất chấp sản lượng lúa gạo tại Thái Lan, Pakistan, Philíppines, Campuchia, Lào, Myanmar bị ảnh hưởng do thời tiết không thuận lợi, song châu Á vẫn chiếm tới 90,3%, tức 651 triệu tấn (hay 435 triệu tấn gạo) trong tổng sản lượng lúa gạo toàn cầu năm 2011, tăng 3% so với sản lượng năm 2010. Kết quả này có được chủ yếu nhờ sản lượng tăng mạnh tại Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan và Việt Nam, trong đó Việt Nam đạt 25,53 triệu tấn.

Tổ chức FAO cũng nâng mức dự báo sản lượng lúa gạo tại Châu Phi lên 26 triệu tấn (hay 17 triệu tấn gạo), tăng 3% so với sản lượng năm 2010. Sản lượng gạo tại Ai Cập, nước sản xuất gạo lớn tại khu vực, có dấu hiệu phục hồi. Cùng với đó, sản lượng tăng tại các nước Tây Phi đã bù đắp những thiếu hụt do sự sụt giảm tại một nước ở Đông và Nam Phi.

Tại các khu vực khác, ví dụ tại Úc, lượng mưa nhiều cũng đã tạo điều kiện thuận lợi cho mùa màng thu hoạch tốt. Tại EU, sản lượng lúa gạo của Italia có dấu hiệu phục hồi, trong khi Nga lại có một vụ mùa bội thu. Ngược lại, sản lượng lúa gạo tại Hoa Kỳ lại giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 1998 do điều kiện thời tiết không thuận lợi.

Thương mại

Tổ chức FAO cũng nâng mức dự báo thương mại gạo năm 2011 lên 34,3 triệu tấn (tăng 1 triệu tấn so với dự báo trước), tăng 9% so với năm 2010. Sự gia tăng này là kết quả tiếp nối nhu cầu tăng mạnh từ năm ngoái chủ yếu tại châu Á (Băng-la-đét, Trung Quốc, Indonesia, Iran) và châu Phi (Cote d’Ivoire, Madagascar, Mali, Nigeria, Senegal). Phần lớn sự gia tăng về nhu cầu được dự báo sẽ được đáp ứng nhờ sản lượng tại một số nước xuất khẩu lớn như Thái Lan, Ấn Độ - nhất là kể từ khi chính phủ Ấn Độ thông báo lệnh cấm xuất khẩu gạo non-basmati đối với các công ty tư nhân từ tháng 4/2008 đã được dỡ bỏ ngày8 tháng 9 năm nay. Ngoài ra, theo lần điều chỉnh gần nhất Việt Nam được dự báo xuất khẩu tăng thêm 200 nghìn tấn trong năm 2011, lên 6,2 triệu tấn. Ở nhóm thị trường thấp hơn, xuất khẩu gạo của Miến Điện bất ngờ được điều chỉnh từ 200 nghìn tấn lên tới 700 nghìn tấn, sẽ tạo sự cạnh tranh lớn đối với Việt Nam ở phân khúc gạo phẩm cấp thấp. Campuchia vẫn được dự báo xuất khẩu đạt 1,2 triệu tấn.

Tuy nhiên, theo đánh giá sơ bộ, thương mại gạo thế giới năm 2012 sẽ có sự giảm nhẹ xuống còn 33,8 triệu tấnso với 34.3 triệu tấn năm 2011, do sản lượng gạo trong nước tại một số quốc gia nhập khẩu gạo truyền thống tăng. Về xuất khẩu, sự sụt giảm chủ yếu là do lượng gạo xuất khẩu ở nhóm thị trường thấp hơn của Thái Lan giảm do chính sách tăng giá gạo của chính phủ nhằm đảm bảo thu nhập cho nông dân. Việc này sẽ mở đường cho gạo hoa nhài Việt Nam thay thế Thái Lan trên thị trường toàn cầu khi giá gạo trắng sẽ tăng khoảng từ 540 USD/tấn lên khoảng 800 USD/tấn và giá gạo hoa nhài có giá hiện nay khoảng 1.100 USD/tấn sẽ tăng lên 1.400 USD/tấn.Gạo hoa nhài Việt Nam đang dần nắm thị phần toàn cầu, đặc biệt là ở các thị trường như Hồng Kông và Singapore. Với Hồng Kông, gạo Thái Lan trước đây chiếm 80% thị phần mỗi năm. Tuy nhiên, con số này đang giảm xuống nhường cho Việt Nam chiếm 35% thị phần. Tại Singapore, trước đây, thị phần của Thái Lan là gần 100% với số lượng 200.000 tấn nhưng hiện nay gạo Việt Nam đã chiếm 20% thị phần.

Ngoài ra, một số nước khác như Ấn Độ, Australia, Trung Quốc và Pakistan cũng đang gia tăng thị phần gạo trên thị trường quốc tế.